PSA คืออะไร
PSA (Prostate-Specific Antigen) คือสารที่ต่อมลูกหมากสร้างขึ้น วัดได้จากการเจาะเลือด ใช้เป็นเครื่องมือคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากและติดตาม{L(BPH,'ต่อมลูกหมากโต')} — เป็นการตรวจที่ทำง่ายและเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการดูแลต่อมลูกหมาก
ค่า PSA สูงแปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไหม
ไม่เสมอไป — ค่า PSA สูงขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ทั้งต่อมลูกหมากโต ต่อมลูกหมากอักเสบ การติดเชื้อ หรือแม้แต่การขี่จักรยาน/หลั่งก่อนตรวจ ไม่ใช่แค่มะเร็ง ดังนั้นค่าสูงเป็นสัญญาณให้ตรวจเพิ่ม ไม่ใช่คำวินิจฉัยมะเร็ง แพทย์จะพิจารณาร่วมกับอายุ ประวัติ และการตรวจอื่น
ควรตรวจ PSA ตอนไหน
โดยทั่วไปแนะนำให้เริ่มพูดคุยเรื่องคัดกรองเมื่ออายุ ~50 ปี (หรือ 45 ปีถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก) การตัดสินใจตรวจเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์ (shared decision) เพราะมีทั้งประโยชน์และข้อจำกัด ควรงดหลั่ง/ปั่นจักรยานก่อนตรวจตามคำแนะนำเพื่อให้ค่าน่าเชื่อถือ
ค่าผิดปกติแล้วทำอะไรต่อ
ถ้าค่า PSA ผิดปกติ แพทย์อาจตรวจทางทวารหนัก (DRE) ตรวจซ้ำ ทำ MRI หรือเจาะชิ้นเนื้อเพื่อวินิจฉัยให้ชัด ไม่ควรตื่นตระหนกจากค่าครั้งเดียว อ่านเรื่องอาการที่ มะเร็งต่อมลูกหมาก หรือปรึกษาการตรวจที่ บริการตรวจต่อมลูกหมาก
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ตรวจ PSA เจ็บไหม เตรียมตัวยังไง?
เป็นการเจาะเลือดธรรมดา ไม่เจ็บมาก การเตรียมตัวคือควรงดการหลั่งและการปั่นจักรยานก่อนตรวจตามที่แพทย์แนะนำ เพราะอาจทำให้ค่าสูงชั่วคราว และแจ้งแพทย์หากมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
PSA สูงต้องเป็นมะเร็งไหม?
ไม่จำเป็น ค่าสูงได้จากต่อมลูกหมากโต อักเสบ ติดเชื้อ หรือกิจกรรมก่อนตรวจ เป็นสัญญาณให้ตรวจเพิ่มเติม ไม่ใช่การวินิจฉัยมะเร็ง แพทย์จะประเมินร่วมกับอายุ ประวัติ และการตรวจอื่น
อายุเท่าไรควรตรวจ PSA?
โดยทั่วไปเริ่มพูดคุยกับแพทย์เมื่ออายุประมาณ 50 ปี หรือ 45 ปีถ้ามีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก การตัดสินใจตรวจควรทำร่วมกับแพทย์ตามความเสี่ยงและความต้องการของแต่ละคน
ตรวจ PSA อย่างเดียวพอไหม?
มักใช้ร่วมกับการตรวจทางทวารหนัก (DRE) และประเมินอาการ เพราะ PSA เพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้แน่ชัด หากผิดปกติแพทย์อาจตรวจเพิ่ม เช่น MRI หรือเจาะชิ้นเนื้อเพื่อยืนยัน
